Báo cáo trí tuệ nhân tạo 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là một dự án thử nghiệm bên lề mà đã chính thức thâm nhập vào "huyết mạch" báo cáo tài chính của các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ. Báo cáo tổng hợp từ hồ sơ 10-K mới nhất của 30 công ty thuộc Chỉ số Trung bình Công nghiệp Dow Jones (Dow 30) đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về cách giới tinh hoa doanh nghiệp đang nhìn nhận và ứng dụng công nghệ này.
Với sự hiện diện của 6 ông lớn Công nghệ thông tin, 4 định chế Tài chính và nhiều tập đoàn đa ngành khác, báo cáo cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong chiến lược AI. Đối với một số, AI là "nguồn sống" quyết định sự tồn vong; đối với số khác, nó là "trợ lý đắc lực" để tối ưu hóa vận hành.
Bài viết này sẽ giải mã những điểm nhấn quan trọng từ báo cáo WorldLine, giúp lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam có cái nhìn tham chiếu về xu hướng quản trị, đầu tư và kiểm soát rủi ro AI trên quy mô toàn cầu.
1. Hai Thái Cực Của AI: Cốt Lõi Kinh Doanh Hay Công Cụ Hỗ Trợ?
Báo cáo chỉ ra sự phân chia vai trò của AI dựa trên bản chất ngành nghề, tạo nên hai nhóm chiến lược hoàn toàn khác biệt trong Dow 30.
1.1 AI là nguồn doanh thu cốt lõi
Nhóm này tập trung chủ yếu ở 6 công ty thuộc lĩnh vực Công nghệ thông tin. Đối với họ, AI không chỉ là công cụ mà là sản phẩm.
- Áp lực đổi mới sống còn: Đối với các công ty này, sự cấp bách phải đổi mới, đạt được sự chấp nhận của người dùng và gia tăng thị phần là những mối quan tâm hàng đầu. Việc phát triển và bán các sản phẩm/dịch vụ AI là yếu tố then chốt để duy trì vị thế dẫn đầu trong một lĩnh vực thay đổi từng giờ. Rủi ro ở đây mang tính hiện hữu – nếu thất bại trong cuộc đua AI, sự tồn tại của doanh nghiệp sẽ bị đe dọa.
- Đầu tư mạnh mẽ vào R&D: Đây là nhóm thúc đẩy các giới hạn công nghệ, liên tục tung ra các bản cập nhật và mô hình mới. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt với thách thức lớn về việc hạch toán chi phí R&D truyền thống, vốn không hoàn toàn phù hợp với quy trình phát triển phần mềm lặp đi lặp lại của AI hiện đại.
1.2 AI là công cụ hỗ trợ vận hành
Đối với 14 công ty còn lại (thuộc Dược phẩm, Bán lẻ, Tài chính...), AI đóng vai trò hậu cần quan trọng nhưng không làm thay đổi sứ mệnh cốt lõi.
- Tối ưu hóa quy trình: AI được tích hợp vào robot hóa, nghiên cứu, hỗ trợ khách hàng và các chức năng nội bộ. Việc áp dụng AI – dù là tự phát triển hay mua từ bên thứ ba – được xem là một bước tiến hóa giúp tự động hóa các quy trình chính. Ví dụ, các công ty dược phẩm dùng AI để tăng tốc tìm kiếm thuốc mới, nhưng bản chất họ vẫn là công ty bán thuốc, không phải bán thuật toán.
- Rủi ro vận hành và uy tín: Đối với nhóm này, rủi ro AI không đe dọa sự tồn vong của doanh nghiệp nhưng có thể gây tổn hại lớn về tài chính và danh tiếng. Nhiệm vụ khắc phục sự cố do lỗi thuật toán hoặc rò rỉ dữ liệu đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc vào quản trị rủi ro. Điều này đòi hỏi người đứng đầu phải có năng lực giúp lãnh đạo sẵn sàng số để định hướng ứng dụng công nghệ đúng đắn.
Sự phân vai này cho thấy AI đã trưởng thành và len lỏi vào mọi ngõ ngách. Dù bạn bán công nghệ hay sử dụng công nghệ, AI đều đang định hình lại cách bạn vận hành và cạnh tranh.
2. Bức Tranh Đầu Tư Và "Vùng Tối" Tài Chính
Các công ty Dow 30 đang đổ tiền vào AI như thế nào? Báo cáo tiết lộ ba kênh đầu tư chính: phát triển nội bộ, mua lại (M&A) và hợp tác chiến lược.
2.1 Chiến lược hợp tác lên ngôi
Thay vì tự làm tất cả, nhiều tập đoàn chọn cách đứng trên vai người khổng lồ.
- Mạng lưới đối tác chiến lược: Có 7 công ty trong Dow 30 đã tiết lộ các quan hệ đối tác chiến lược với các công ty chuyên về phát triển AI. Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển từ "sở hữu toàn bộ" sang "hệ sinh thái mở", giúp các doanh nghiệp phi công nghệ tiếp cận nhanh chóng với các mô hình AI tiên tiến nhất mà không cần xây dựng đội ngũ R&D khổng lồ từ con số 0.
- Đầu tư đa dạng của nhóm Công nghệ: Nhóm 6 công ty công nghệ thực hiện đầu tư toàn diện bao gồm cả mua lại các startup AI tiềm năng, hợp tác chiến lược và tự phát triển sản phẩm độc lập. Điển hình như Visa đã chi gần 1 tỷ USD để mua lại Featurespace Limited nhằm tăng cường khả năng phát hiện gian lận bằng AI.
2.2 Sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính
Một điểm đáng lưu ý là sự thiếu cụ thể trong các con số tài chính liên quan đến AI.
- Chi phí bị gộp chung: Trong hầu hết các trường hợp, chi phí và doanh thu từ AI bị gộp chung vào các danh mục báo cáo thu nhập chung chung, khiến nhà đầu tư khó tách bạch hiệu quả thực sự. Báo cáo chỉ ra rằng chỉ có Microsoft và Visa cung cấp chi tiết được coi là "gần đủ" cho các chi phí liên quan đến AI.
- Thách thức kế toán: Các hoạt động kế toán truyền thống đang gặp khó khăn trong việc theo dõi tài sản vô hình trong kỷ nguyên AI. Việc xác định đâu là chi phí R&D, đâu là chi phí vận hành cho các bản cập nhật phần mềm liên tục là một bài toán chưa có lời giải thống nhất.
Xem thêm: 3 Thách Thức Lớn Trong Trách Nhiệm AI: Đạo Đức, Quyền Riêng Tư Và Năng Lượng
Dòng tiền đang chảy mạnh vào AI, nhưng sự minh bạch tài chính vẫn chưa bắt kịp. Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho các tiêu chuẩn báo cáo mới khi các cơ quan quản lý siết chặt yêu cầu giải trình về hiệu quả đầu tư công nghệ.
3. Ma Trận Rủi Ro: Khi Pháp Lý Trở Thành Mối Lo Lớn Nhất
Hồ sơ 10-K năm 2025 liệt kê hàng loạt rủi ro liên quan đến AI, được phân loại thành ba nhóm: Áp lực bên ngoài, Mối nguy hiểm ngẫu nhiên và "Vết thương tự gây ra".
3.1 Áp lực từ
Đây là rủi ro phổ biến nhất, được đề cập bởi 26/30 công ty, bao gồm cả nhóm công nghệ và phi công nghệ.
- Sự phân mảnh pháp lý: Các công ty đa quốc gia đang phải đối mặt với một "mê cung" các quy định AI khác nhau trên toàn cầu. Nổi bật nhất là Đạo luật AI của EU (EU AI Act) với các phân loại rủi ro nghiêm ngặt và mức phạt khổng lồ. Bên cạnh đó là các luật cấp bang tại Mỹ như Đạo luật AI Colorado, Đạo luật Utah và các sửa đổi của Luật Riêng tư Người tiêu dùng California (CCPA).
- Rủi ro sở hữu trí tuệ: Việc xác định quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm do AI tạo ra vẫn còn nằm trong vùng xám pháp lý. Điều này tạo ra rủi ro về khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp, cũng như nguy cơ vi phạm bản quyền của bên thứ ba do sử dụng AI.
3.2 Các mối nguy hiểm ngẫu nhiên và tự thân
Bên cạnh pháp lý, các rủi ro vận hành cũng được quan tâm đặc biệt.
- An ninh mạng và Vi phạm dữ liệu: 23 công ty lo ngại về tội phạm mạng hỗ trợ bởi AI và 21 công ty nhắc đến rủi ro vi phạm dữ liệu. Khi AI được tích hợp sâu vào hệ thống, nó cũng mở ra các lỗ hổng mới cho tin tặc khai thác.
- Thất bại trong đổi mới và Ảo giác AI: Rủi ro "tự gây ra" như thất bại trong việc đổi mới hiệu quả (17 công ty) hay lỗi thuật toán/ảo giác (16 công ty) cũng là mối lo lớn. Việc AI đưa ra kết quả sai lệch hoặc thiên kiến có thể dẫn đến các quyết định kinh doanh sai lầm và khủng hoảng truyền thông.
Quản trị rủi ro AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề pháp lý và chiến lược hàng đầu. Lãnh đạo doanh nghiệp cần có tư duy Lãnh đạo sẵn sàng số để điều hướng tổ chức qua vùng nhiễu động này.
Bảng Tổng Hợp: Các Rủi Ro AI Phổ Biến Nhất Trong Nhóm Dow 30
Báo cáo từ hồ sơ 10-K năm 2025 của nhóm Dow 30 cho thấy AI đã thực sự trở thành một trụ cột trong chiến lược doanh nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những thách thức không nhỏ về quản trị, minh bạch tài chính và tuân thủ pháp lý. Sự phân hóa rõ rệt giữa nhóm phát triển AI và nhóm ứng dụng AI cũng gợi mở những bài học quan trọng về cách định vị chiến lược.
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đây là tín hiệu để bắt đầu nghiêm túc hơn trong việc xây dựng khung quản trị AI, chuẩn bị nguồn nhân lực và minh bạch hóa các khoản đầu tư công nghệ. Tại HR1Tech, chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc tìm kiếm những nhân tài lãnh đạo và kỹ sư AI hàng đầu, giúp doanh nghiệp vững bước trong kỷ nguyên số đầy biến động.